Laatst bijgewerkt op:
03-08-2009

Een Theaterorgel is een pijporgel dat speciaal gebouwd werd voor de muzikale begeleiding bij 'stomme films'.

Het instrument bestaat uit een speeltafel waarvandaan de vele honderden pijpen en andere instrumenten worden bediend. Het eigenlijke orgel bevindt zich in een 'orgelkamer': in deze ruimte (bijv. in Tuschinski onder het toneel, in het 'Theater a/d Schie' in Schiedam links en rechts van het toneel (prachtig stereo-geluid!!) staan vele honderden orgelpijpen van verschillende lengte en doorsnee opgesteld. De foto's rechts zijn genomen in de orgelkamer van Voorburg.
Door lucht aan de onderzijde in een pijp te blazen, gaat de pijp een bepaalde toon zingen (hetzelfde principe als bij een blokfluit). Door de verschillende lengte en dikte ontwikkelt elke pijp een bepaalde toonhoogte en klank. Alle ventielen zijn dicht als er niet gespeeld word.
Van een bepaalde pijp, zeg de "A" wordt, door het indrukken van de toets "A" op de speeltafel het ventiel onder de pijp geopend. Daardoor stroomt lucht door de pijp, waardoor dus het geluid ontstaat. Door verschillende soorten pijpen "A" te combineren (registreren) (elke pijp heeft zijn eigen klank, maar wel toonhoogte "A"), kunnen meerdere 'klankkleuren' ontwikkeld worden: daardoor ontstaat het fraaie geluid van een theaterorgel.

Behalve vele honderden orgelpijpen In lengte variërend van enkele centimeters tot 16 voet (ongeveer 4 meter 80), bevatten de orgelkamers ook nog andere instrumenten, variërend van trommels, klokkenspel, bekkens en xylofoon tot sirenes voor de begeleiding en de 'effect-geluiden': omdat de orgels gebruikt werden bij stomme films, moesten er vele verschillende geluiden mee gemaakt kunnen worden.

© Nederlandse Orgel Federatie